این روزها که تبِ سیستم‌های چندعاملی (Multi-Agent Systems) همه‌جا رو گرفته، مقاومت در برابر وسوسه‌ی استفاده از آن‌ها در طراحی سیستم کار ساده‌ای نیست. وقتی جریان غالب به این سمت و سو می‌ره، «نه» گفتن به چنین طراحی پرطرفداری شجاعت می‌خواد.
چنین وسوسه‌ای برای من آشناست. برای همین، هر بار که به استفاده از یک سیستم چندعاملی فکر می‌کنم، یک کم مکث می‌کنم و این پنج سؤال کلیدی رو که بر اساس آموخته‌هام بهش رسیدم از خودم می‌پرسم؛ به نظرم از بین پنج سوال، سوال سومی از همه تعیین‌کننده‌تر.
۱. آیا می‌شه مراحل انجام کار را دقیق گفت؟
اگر مسیر کار مشخصه و مراحل به‌ندرت تغییر می‌کنه، یک طراحی مبتنی بر گردش‌کار (Workflow) که ساده و قابل‌پیش‌بینی باشه، هم کم‌هزینه‌تره و هم اشکال‌زدایی‌ش (Debugging) آسون‌تره. پیچیدگی بیشتر طراحی لزومن به معنای بهتر بودن طراحی نیست.
۲. آیا مسیر انجام کار، بر اساس ورودی‌‌ها به شکلی تغییر می‌کنه که قابل پیش‌بینی نیست؟
عیب‌یابی یک خطای غیرمعمول در محیط عملیاتی (Production) ممکنه به تعداد زیادی بررسی نیاز داشته باشه که باید به صورت متوالی و با مسیرهای متفاوت انجام بشه؛ اما استخراج چند تا فیلد معلوم از فاکتورهای مالی معمولن چنین پیچیدگی‌ای نداره. این دو مساله لزومن به طراحی یکسانی نیاز ندارند.
۳. آیا معیار مشخصی برای ارزیابی نتایج وجود داره؟
پاسخ به تمام سؤال‌های دیگه، در نهایت به همین‌جا برمی‌گرده. اگر نشه کیفیت خروجی رو اندازه گرفت، چطور می‌شه فهمید که یک عامل (ایجنت) واقعن بهتر از یک گردش‌کار (ورک‌فلو) ساده است یا داره عملکردش مرحله به مرحله بهتر می‌شه؟
بدون معیارهای ارزیابی (Evals)، انتخاب عامل (ایجنت) به‌جای گردش‌کار (ورک‌فلو) بیشتر احساسی می‌شه تا یک تصمیم مهندسی مبتنی بر شواهد.
۴. آیا هزینه‌ی خطایی که پس از انجام چندین مرحله، ظاهر می‌شه توجیه‌پذیره؟
یکی از چالش‌های اجرای چندمرحله‌ای عاملها (ایجنت‌ها) اینه که ممکنه در طول مسیر دچار خطا بشند ولی در پایان، پاسخ نادرست رو با همان اطمینانی که پاسخ‌های درست رو می‌گند، به شما ارائه بدند. اگر چنین اشتباهی هزینه‌ی سنگینی برای کسب‌وکار داشته باشه، باید در انتخاب طراحی عامل‌محور و اختیاراتی که به اون‌ها داده می‌شه، سخت‌گیرانه‌تر عمل کرد.
۵. آیا ارزش افزوده‌ی نهایی، هزینه‌ی راهکار رو توجیه می‌کنه؟
به این سوال نمی‌شه بدون دونستن میزان موفقیت (success rate) راهکار پاسخ داد؛ و برای سنجش اینها هم دوباره بر می‌گردیم به سؤال سوم.
گزیده:
«بسیاری از موارد کاربردی (use case) که این روزها با نام عامل‌محور (agentic) تبلیغ می‌شوند، در واقعیت هیچ نیازی به پیاده‌سازی عامل‌محور ندارند.»— آنوشری ورما (Anushree Verma)، تحلیل‌گر ارشد مؤسسه‌ی گارتنر (Gartner)، ژوئن ۲۰۲۵
