Structural Design Patterns and .NET Framework 2.0

گزیده: (تفاوتهای من و رئیسم)
– وقتي من يك كاري را دير تمام مي‌كنم، من كند هستم.
– وقتي رئيسم كار را طول دهد، او دقيق و كامل است.

در آخرين روز ترم پاياني دانشگاه، استاد به زحمت جعبه سنگيني را داخل کلاس درس آورد. وقتي که کلاس رسميت پيدا کرد استاد يک ليوان بزرگ شيشه‏اي از جعبه بيرون آورد و روي ميز گذاشت. سپس…
چند قلوه سنگ از درون جعبه برداشت و آنها را داخل ليوان انداخت. آنگاه از دانشجويان که با تعجب به او نگاه مي‏کردند، پرسيد: آيا ليوان پر شده است؟ همه گفتند بله پر شده است. استاد مقداري سنگ ريزه را از جعبه برداشت و آنها را روي قلوه سنگ هاي داخل ليوان ريخت. بعد ليوان را کمي تکان داد تا ريگها به درون فضا هاي خالي بين قلوه سنگ ها بلغزند. سپس از دانشجويان پرسيد: آيا ليوان پر شده است؟ همگي پاسخ دادند: بله پر شده است. استاد دوباره دست به جعبه برد و چند مشتي شن را برداشت و داخل ليوان ريخت. ذرات شن به راحتي فضاهاي کوچک بين قلوه سنگ ها و ريگها را پر کردند. استاد يک بار ديگر از دانشجويان پرسيد: آيا ليوان پر شده است؟ دانشجويان همصدا جواب دادند: بله پر شده است. استاد از داخل جعبه يک بطري آب برداشت و آن را درون ليوان خالي کرد. آب تمام فضاهاي کوچک بين ذرات شن را هم پر کرد. اين بار قبل از اين که استاد سوالي بکند دانشجويان با خنده فرياد زدند: بله پر شده.. بعد از آن که خنده ها تمام شد استاد گفت: اين ليوان مانند شيشه عمر شماست و آن قلوه سنگ ها هم چيزهاي مهم زندگي شما مثل سلامتي، خانواده، فرزندان و دوستانتان هستند. چيزهايي که اگر هر چيز ديگري را از دست داديد و فقط اينها برايتان باقي ماندند هنوز هم زندگي شما پر است. استاد نگاهي به دانشجويان انداخت و ادامه داد: ريگ ها هم چيزهاي ديگري هستند که در زندگي مهمند. مثل شغل، ثروت، خانه و ذرات شن هم چيزهاي کوچک و بي اهميت زندگي هستند. اگر شما ابتدا ذرات شن را داخل ليوان بريزيد، ديگر جايي براي سنگها و ريگها باقي نمي ماند. اين وضعيت در مورد زندگي شما هم صدق مي کند. در زندگي حواستان را به چيزهايي معطوف کنيد که واقعا اهميت دارند. همسرتان را براي شام به رستوران ببريد. با فرزندانتان بازي کنيد و به دوستان خود سر بزنيد. براي نظافت خانه يا تعمير خرابي هاي کوچک هميشه وقت هست. ابتدا به قلوه سنگ هاي زندگيتان برسيد. بقيه چيزها حکم ذرات شن را دارند.
برگرفته از کتاب : عشق بدون قيد و شرط( http://denizjoon.blogfa.com/post-112.aspx)

گزیده: پهلوان روي تشك پهلوان نمي‏شود، بلكه روي تشك ديگران از پهلواني او با خبر مي‏شوند.

دوست خوبم، احسان در نوشته‏ای به بررسی مزایا و معایب الگوهای طراحی پرداخته است. در اینجا نکاتی را در تکمیل نوشته‏هایش آورده‏ام.
خلاصه:
– جایگاه الگوهای طراحی در حل مشکل طبقه‏بندی و دسته‏بندی (classification)
– تجربی بودن الگوهای طراحی
– الگوهای طراحی و استفاده مجدد
– الگوهای طراحی به مثابه فرهنگ لغت مشترک
– نقش الگوهای طراحی در آموزش طراحی شیءگرا
– تعمیم الگوهای طراحی در سایر حوزه‏ها
– ایده: حرکت به سمت کشف الگوهای مشابه در سیستمهای نرم‏افزاری مبتنی بر تئوری آشوب
– کوچک بودن الگوهای طراحی در مقابل پیچدگی و بزرگی روزافزون مسائل موجود
– نیاز به توسعه الگوها جهت پاسخگویی به مسئله
– افزایش تنوع و تعداد الگوهای طراحی
– چارلی چاپلین و یادگیری الگوهای طراحی
توضیح:
طبقه‏بندی وسیله‏ای است که ما به کمک آن دانش را مرتب می‏نماییم. اولین چیزهایی که در دوران دبستان یاد گرفتیم، طبقه‏بندی موجودات روی زمین بود. جانداران و بی‏جانها، جانداران به گیاه، حیوان و انسان دسته‏بندی می‏شوند و تا آخر.
در طراحی شیءگرایی، شناخت مشترکات بین چیزها به ما کمک می‏کند تا اشتراکات را در قالب تجریدها(abstraction) و مکانیزمها(mechanism) نشان دهیم و این کار ما را به سمت معماری کوچکتر و ساده‏تر هدایت می‏کند. متأسفانه دسته‏بندی چیزها مثلاً کلاسها، سیستمها و غیره کار ساده‏ای نیست. فاکتورهای زیادی در شناخت و دسته‏بندی اجزای راه حل وجود دارند. از این رو در تحلیل و طراحی شیءگرایی مانند خیلی از حوزه‏های مهندسی، مجموعه‏ای از توصیه‏ها، راهنمایی‏ها و قواعد سرانگشتی جهت دسته‏بندی اجزای مسئله (مثلاً کلاسها و اشیا) وجود دارد.شناخت کلاسها، اشیاء و کلاً اجزای راه حل یکی از مشکلترین بخشهای تحلیل و طراحی شیءگرایی است.
شناسایی اجزا، هم شامل کشف و هم شامل ابتکار و نوآوری است. در پروسه کشف، تجریدهای موجود در مسئله شناسایی شده و در پروسه نوآوری، تغییر شکل تجریدها به شکلی که جواب مسئله داده شود، صورت می‏گیرد. نکته جالب آن که کشف و ابتکار هر دو با مشکل طبقه‏بندی و دسته‏بندی مواجه هستند.
یکی از مهمترین نکات مثبت الگوهای طراحی کمک آنها به مشکل کشف کلاسها و المانهای راه حل و کمک به توسعه ابتکاری است که در الگو وجود دارد. به عنوان مثال اگر مسئله‏ای با الگوی سازگارساز(Adpater) حل می‏شود، شناخت اجزای راه حل انجام شده و شما باید ابتکار موجود در الگو را برای تطابق با مسئله واقعی خود توسعه دهید.
یکی دیگر از نکات مثبت دیگر در الگوهای طراحی این است که آنها ماحصل تجربه‏اند و نه مباحث آکادمیک. به عبارت دیگر برای خلق یک الگو، لازم نیست شما در آزمایشگاههای مهندسی نرم‏افزار به دنبال کشف نمونه‏ای جدیدی از آن باشید، بلکه باید در حین تجربه و انجام کار، حواستان به گذشته‏تان باشد یا به آینده؛ و طرح این سئوال که آیا من درگذشته این مسئله را حل کرده‏ام؟ آیا مسئله‏ای که با آن روبرو هستم دیگر بار ممکن است تکرار شود؟ به عنوان مثال در سیستمهای انبار و اتوماسیون اداری خیلی اوقات نیاز است که شما کاربر را از اتفاقاتی مطلع نمایید بدون آن که کاربر تعامل خاصی با سیستم داشته باشد(Notification یا هشدار). خوب به راحتی می‏توان دید که این مسئله، عمومی و تکرارپذیر است. آیا نمی‏توان یکبار برای همیشه حالت عمومی آن را حل کرد؟ ناگفته پیداست که شعار الگوها که “کسی قبلاً مسئله شما را حل کرده است” عینیت پیدا خواهد کرد. جمله زیبای الکساندر شنیدنی است: “هر الگو علاوه بر آن که مسئله‏ای را بیان می‏کند که بارها و بارها درمحیطمان اتفاق افتاده است، راه حلعمومی به آن را نیز بیان می‏دارد. در چنین حالتی می‏توان این راه حل را میلیونها بار استفاده کرد، بدون آنکه بخواهیم آن را حتی دوبار به یک شکل انجام دهیم.”به همین دلیل است که الگوهای طراحی یکی از روشهای استفاده مجدد کاربردی و مفید در مهندسی نرم‏افزار هستند.
الگوهای طراحی نقش بسیار مهمی به عنوان زبان مشترک تیم تولید نرم‏افزار ایفا می‏کنند. وقتی که در جلسه طراحی یا در ارائه طراحی خود نام یکی از الگوها را می‏برید، نیازی به توضیح اضافه نخواهد بود. شاید بد نباشد که بگوییم هرالگوی طراحی برابر است با 1024 کلمه
یکی دیگر از محاسن الگوهای طراحی، کمک بی‏شائبه آنها در آموزش طراحی شیءگراست. یادم است که هر بار از احسان می‏پرسیدم که بیا با هم فکر کنیم که چگونه طراحی شیءگرا را به دانشجویان یاد دهیم، تأکید می‏کرد که اول یک سری مقدمات گفته شود و بعد الگوهای طراحی ارائه گردد. (در ادامه توضیح بیشتر خواهم داد) به عبارت دیگر برای اینکه تفکر طراحان و حتی برنامه‏نویسان را به سمت تفکر شیءگرا سوق دهید، یکی از بهترین ابزارها، الگوهای طراحی هستند.
من کاملاً با نظر احسان که وی آن را “بازبه‏کارگیری مفهوم” یا ” بازبه‏کارگیری ایده” می‏نامد، موافقم. انسان ناشناخته‏ها را از روی شناخته‏ها، می‏شناسد. مسائل جدید را با استفاده از تجربیات قبلی حل می‏کند. وقتی کاری را تکرار می‏کنید، می‏شود رفتار. وقتی رفتار را تکرار می‏کنید، می‏شود خصیصه شما. وقتی که خصایص را تکرار کنید، می‏شوند بخشی از شخصیت شما. استفاده درست از الگوها
ی طراحی، ذهن شما ساختارمند و سازمان‏یافته می‏نماید تا آن جا که از آنها برای حل سایر مسایل نیزاستفاده می‏کنید حتی برای حل مسائل روزمره زندگی‏تان. گاهی شما نقش سازگارساز(Adpater)‏ را بین دو عضو خانواده یا دو دوست رابازی می‏کنید. گاهی به جای خرید روزانه روزنامه، از الگوی Observer برای حل مشکلتان استفاده می‏کنید و مشترک روزنامه می‏شوید.
ایده: نکته جالب دیگر آنکه دوستانی که با تئوری و سیستمهای آشوب (Chaos Theory) آشنا هستند – به عنوان نمونه فراکتالها نمونه‏ای از سیستمهای آشوبند- به خوبی می‏دانند که یکی از مهم‏ترین خصوصیات این گونه سیستمها داشتن الگوهای خودمانا است. به عنوان مثال فراکتالها که ظاهری بسیار پیچیده دارند دارای الگوهایی با فرمولهای ساده ریاضی‏اند. کسی چه می‏داند، شاید سیستمهایی که ما با آنها درگیر هستیم، دارای الگوهای بسیار ساده‏ای هستند که چنانچه کشف شوند، تأثیری شگرف بر نگاه ما در تحلیل و طراحی خواهند داشت. این موضوع را از آن جهت عرض می‏کنم که هر جایی که انسان حضور داشته باشد به عنوان مثال سازمانها، موضوع سیستم آشوب است. بخش عظیمی از نرم‏افزارهای ما در جهت تسریع و تسهیل کار این گونه سازمانها است. جمله من خیلی تخیلی و بعید به نظر می‏رسد ولی فکر کنم چیزهایی که ما امروز داریم تا همین چند سال پیش برایمان قابل باور نبود.

اما با همه نکات مثبت و مزایای الگوهای طراحی، ایراداتی نیز به آن وارد است. شاید بهتر است بگوییم که الگوهای طراحی به تنهایی کافی نیستند.
یکی از مهم‏ترین ایراداتی که به الگوهای طراحی می‏توان گرفت، ریزدانه بودن آنها در مقایسه با مسائل بزرگ و پیچیده‏ای است که ما با آنها مواجه هستیم. سطح مسئله‏ای که آنها مورد هدف قرار می‏دهند خیلی کوچکتر از مسائلی است که ما با آنها روبرو هستیم. هر چند الگوهای دیگری مانند الگوهای معماری وجود دارند که این معضل را تا حدی، تسکین می‏بخشند.
نکته قابل توجه دیگر این است که الگوهای طراحی به خودی خود جواب مسئله شما نیستند بلکه آن را در یک سطح عمومی حل می‏کنند. لذا شما نیاز به توسعه و تطابق آن با مسئله‏ای که با آن روبرو هستید، خواهید داشت.
یکی دیگر از معضلاتی که به شدت استفاده از الگوهای طراحی را به خطر می‏اندازد، تنوع و ازدیاد آنهاست(منظور الگوهای پایه طراحی گاما نیست، بلکه تمامی الگوهای طراحی موجود در تولید نرم‏افزار است- اینجا را مشاهده کنید). جهت مقایسه اجازه دهید مثالی ذکر کنیم. در دنیای زبان و نوشتار، شما با انبوهی از کلمات و اصطلاحات روبرو هستید که هر یک به نوبه خود، بسیار مفید هستند. اما آیا ما با همه لغاتی که در فرهنگ لغت وجود دارد، گفته‏ها و نوشته‏هایمان را بیان می‏کنیم. مسلماً نه. علت این امر، نامفید بودن سایر لغات نیست، بلکه تنوع و تعداد زیاد آنهاست و شما در هر مقطع از زمان، با یک سری از آنها، نظراتتان را بیان می‏کنید. این موضوع در مورد الگوهای طراحی و کلاً در مورد تکنیکها صادق هستند. به علت تعداد زیاد آنها، استفاده از آنها چیزی شبیه به استفاده از کلمات فرهنگ لغت خواهد بود.
الگوهای طراحی هر چند مکانیزم خیلی خوبی برای آموزش و حتی طراحی هستند ولی کافی نیستند. مفاهیم، اصول و معیارهایی در طراحی مهم هستند که بر همه جوانب آن و از جمله الگوهای طراحی غالب هستند. یادگیری و آموزش این گونه موارد، مقدم است بر الگوهای طراحی. به عبارت دیگر با الگوهای طراحی شما با یک سری مسائل از قبل حل شده و کاربرد آن آشنا خواهید شد ولی اگر برای مسئله‏ای که در الگو مطرح شده، جواب جدیدی ارائه شود، آیا می‏توانید این جواب را با جواب قبلی مقایسه کنید.
در آموزش الگوهای طراحی یکی از اولین اتفاقاتی که می‏افتد، اتفاقی است که برای چارلی چاپلین در فیلم عصر جدید افتاد. چارلی در این فیلم از بس که با آچار، پیچها را سفت کرده بود، از خط مونتاژ که خارج شد، هر جا که چیزی شبیه به پیچ پیدا می‏کرد، شروع می‏کرد به سفت کردنش. یادگیری الگوهای طراحی (مانند خیلی موضوعات دیگر)، یادگیرنده علاقه‏مند را مانند چارلی می‏کند. عدم ممارست در استفاده از آنها و تبدیل دانسته به ساختار فکری یکی از مهمترین چالشهای استفاده از الگوهای طراحی است(البته همه موضوعات جدیدی که می‏آموزیم)

آنچه ذهن مرا درگیر کرده این است که الگوهای طراحی برای حل مسائل تکرار شونده است. اگر می‏توانستیم سطح این الگوها را افزایش دهیم یا الگوهایی برای کنترل تغییرات ارائه دهیم، خیلی عالی می‏شد.

گزیده: آنچه جذاب است سهولت نيست، دشواري هم نيست، بلكه دشواري رسيدن به سهولت است.

یکی از مهم‏ترین مشکلاتی که در سازمانها وجود دارد، نحوه به اشتراک‏گذاری دانشی است که پرسنل سازمان اکتساب نموده و از آن برای انجام کارها استفاده می‏نمایند.
این معضل در سازمانهای تولید نرم‏افزار بسیار شدیدتر به چشم می‏آید. چرا که پرسنل و دانش آنها بزرگترین سرمایه شرکتهای نرم‏افزاری به حساب می‏آیند.
ابزارهایی هم مانند Confluence برای این کار تولید شده‏اند. اما این ابزارها از آن جهت که جنبه رسمی پیدا کرده و محتوای آنها به عنوان مستندات رسمی تیم نرم‏افزاری تلقی می‏گردند باید ساختارمند باشند و تیم تولید،علاقه زیادی به آن پیدا نمی‏کند.
دوست خوبم، آقای مهندس مهدی امیری ایده جالبی در این زمینه دارد. ایشان اعتقاد دارد که استفاده از وبلاگ رسمی برای اعضای تیم به خصوص مدیران فنی، بسیار به حل این مشکل کمک خواهد کرد. این وبلاگها تنها محتوای فنی داشته و نویسنده در مورد زندگی‏اش و علاقه‏اش صحبت نخواهد کرد و تنها به بیان موضوعات فنی مرتبط با کار خود خواهد پرداخت. نکته مهم آن است که مالکیت وبلاگ با شرکت است و نه شخص.
ایشان در ادامه به وبلاگهای شرکت مایکروسافت به عنوان نمونه اشاره می‏کند که بعد از رفتن افراد از شرکت، وبلاگ به‏روز نشده ولی محتوای آن کماکان در دسترس خواهد بود. هر وبلاگ متعلق به رهبر یکی از پروژه‏های شرکت است که موضوعات پروژه در وبلاگ به تفصیل شرح داده شده است. البته آقای امیری به جو و فضای فرهنگی به عنوان یک ریسک و تهدید برای پیاده‏کردن این ایده در شرکتهای ایرانی اشاره دارد.
این که این ایده می‏تواند برای هر نوع تولید و پروژه‏ای به کار گرفته شود محل بحث و بررسی است ولی در هر صورت این ایده به نظرم بسیار جالب و مشکل‏گشابرای رفع برخی معضلاتی است که با آن مواجه هستیم.

گزیده: كاميابي خود را به داوري بنشين، از آن طريق كه بداني چه واگذارده‏اي تا كاميابي را به دست آوري. دالایی لاما

آقای مهندس احسان شالچیان عزیز به تازگی وبلاگش را راه‏اندازی کرده است. تسلط و تجربه بالای ایشان در حوزه تولید نرم‏افزار و مهندسی نرم‏افزار بر کسانی که با ایشان آشنا هستند،پوشیده نیست.توصیه می‏کنم که مطالب وبلاگشان را حتماً دنبال نمایید.
آدرس وبلاگ: http://ehsanbraindump.blogspot.com
گزیده: آغوشت را به سوي دگرگوني بگشاي، امّا از ارزشهاي خود دست برندار. دالایی لاما

روز معلم مبارک باد.

گفت استاد مبر درس از ياد ياد باد آنچه به من گفت استاد
ياد باد آنکه مرا ياد آموخت آدمي نان خورد از دولت ياد
هيچ يادم نرود اين معني که مرا مادر من نادان زاد
پدرم نيز چو استادم ديد گشت از تربيت من آزاد
پس مرا منت از استاد بود که به تعليم من استاد استاد
هر چه مي‌دانست آموخت مرا غير يک اصل که ناگفته نهاد
قدر استاد نکو دانستن حيف استاد مرا ياد نداد
گر بمردست روانش پر نور ور بود زنده خدا يارش باد

شعر را آقای مهندس میثاق باقریان برایم ارسال نمودند.
گزیده: به ياد داشته باش، بهترين رابطه، رابطه‏اي است كه عشقتان به يكديگر بر نيازتان به يكديگر فزوني يابد. دالایی لاما

ماهنامه The Rational Edge – که به نظر خودم و بسیاری از دوستان پس از خرید شرکت Rational توسط IBM کلاً استراتژی و ماهیت قبلی خود را تغییر داده است- در آخرین شماره‏اش،مقاله جالبی با عنوان Comparing the Rational Unified Process (RUP) and Microsoft Solutions Framework (MSF)‏ ارائه کرده است که جالب توجه است. هر چند سطح این مقاله “مقدماتی” است، اما مطالعه‏اش اطلاعات مفیدی را در اختیار خواننده قرار می‏دهد.
این دو روش در تولید نرم‏افزار – MSF و RUP – قابل ترکیب نیز هستند. چرا که هر یک در بخشی از فرآیند بسیار خوب عمل کرده و در بخش دیگری دچار ضعفاست که استفاده ترکیبی از آنها، بسیار کارگشا بوده و نتایج جالبی به همراه دارد. آن چه به خاطر دارم این است که نتایج ترکیب این دو روش را اولین بار با آقای مهندس کوروش معظمی وحید در بهمن ماه 1379 در گروه تخصصی شیءگرایی انجمن انفورماتیک در سمیناری با عنوان “ترکيب فرآيندهای توليد نرم افزار MSF و RUP” ارائه دادیم.

IBM Rational Unified Process
Microsoft Solutions Framework

گزیده:

There’s three ways to do things, the right way, the wrong way and the way that I do it.Robert De Niro : Casino Movie