تجريد (Abstraction) چيست؟

دوست خوبم آقای احمد حسينيان در نامه‌ای از من خواسته بودند تا در مورد تجريد که يکی از اصول شیءگرایی محسوب می‌گردد، مراجعی را برايشان ارسال نمايم. من هم فرصت را غنيمت شمردم و توضيحاتی در اين مورد نوشتم که در ذيل می‌آيد.

تجريد در تعريف عبارت است از برجسته‌سازی جزييات و مشخصاتی از يک موضوع(سيستم، شیء، و…) که برای خواننده مهم بوده و حذف ساير جزييات و مشخصات آن موضوع.
دقت شود که در زبان انگليسی کلمه Abstraction همه به معنای عمل تجريدسازی موضوع(به عنوان مثال روشی که‌‎به‌شناخت‌شیء دانشجو در سيستم آموزش منجر می‌گردد) و هم به معنای خود موضوع (به عنوان مثال دانشجو) به کار گرفته می‌شود.

اما چرا به مفهومی به نام تجريد نياز داريم؟
جواب آن ساده است. به دليل ضعف انسان در برخورد با سيستم‌های پيچيده. از آنجا که ذهن ما قدرت پردازش سيستمی مانند آموزش و کلاً جهان واقعی‌را به صورت يک جا ندارد، سعی می‌کنيم آن را با استفاده از تجريدسازی‌ شناسایی کنيم. توجه به اينکه ضروری است که مفهوم تجريدسازی در هر ابعادی توسط انسان به کار گرفته می‌شود (مفهوم سطوح تجريد). به عنوان مثال در مورد تجريدی مانند دانشجو نیز بسته به خواننده آن، بعضی از مشخصات و جزييات دانشجو در فرآيند تجريدسازی حذف می‌گردد(مثلاْ در نظر گرفتن ویژگی‌ “نام پدر بزرگ” در سیستم آموزش).
بهترين تجريد، تجريدی است که تمامی مشخصات و جزييات لازم خواننده را در برگرفته باشد و مشخصات و جزيياتی که خواننده نيازی به آن ندارد، در آن حذف شده باشد.

در شناخت انسان از محیط پیرامون خودنيز اين اصل به خوبی نمايانگر است. وقتی يک روانشناس در مورد يک فيلم صحبت می‌کند، صرف‌نظر از تمامی خصوصيت‌های فيلم، به جزييات و نکات روانشناسی فيلم توجه می‌کند و در مورد آنها سخن می‌گويد. در حالی که يک بازيگر به تکنيک‌های بازيگری آن توجه نموده و آنها را مد نظر قرار می‌دهد. در حالی که فيلم در برگيرنده همه اين‌هاست.
در تحليل سيستمها نيز ما با اين مسأله روبرو هستيم. يک دانشجو دارای مشخصات و جزييات فراوانی است و بسته به نوع سیستم (خواننده)، مشخصات آن متفاوت خواهد بود. در حالی که در حوزه سيستم آموزش، دانشجو دارای مشخصاتی مانند دروس پاس شده، معدل و … می‌باشد، در حوزه سيستم رفاه (مثلاً وام ازدواج ) مشخصات ديگری مانند محل سکونت، نوع تأهل و … را برای دانشجو متصور می‌شويم.

اما ما به تنهايی و با ديدگاه تجريد نمی‌توانيم به جنگ پيچيدگی برويم. به ابزارهای ديگری نيز نياز داريم. آيا می‌دانيد اين ابزارها چه هستند؟ خوشحال می‌شوم نظرتان را اعلام نماييد.

آدرس يک صفحه وبی که در آن نويسنده تعاريف مختلف تجريد را گردآوری کرده است را نيز برای شما در زير آورده‌ام.

http://www.itmweb.com/essay550.htm